
Marie-Claire a Girard : tōna here rahi i te tiare
I te mātete nō Uturoa, ’ua tu’i tō Marie-Claire a Girard ro’o : e 81 matahiti tōna. Tē haere noa ra ’ōna i te mau vahi fa’aite’itera’a fa’a’apu i Ra’iatea. ’A tai’o mai i tōna orara’a e te mau tiare.
Nō Pamatai mai, i Faaa, o Marie-Claire Girard. I tōna piti ’ahurura’a o te matahiti, ’ua reva mai ’oia i Ra’iatea nei nō te ’āpe’e tōna hoa here mūto’i fārani. ’Ua ora nā rāua i Avera rave rahi matahiti. I teie nei, tē noho nei o Marie-Claire i Tevaitoa ,i Tumaraa. ’Ua fanau mai tā rāua hō’ē ana’e tamaroa o Heiarii.
Te tōro’a a Marie-Claire a Girard
E ’orometua ha’api’i tamari’i fa’atuha’ahia o Marie-Claire. ’Ua ha’api’i ’oia i Faaa « École des sœurs », i te fare ha’api’ira’a porotetani i Uturoa ’e, i te pae hopeara’a, i Ra’iatea ’e i Taha’a.
« E mea fa’ahiahia roa ’ia ’ite au i te nu’ura’a o te mau tamari’i ato’a o te Fenua nei. »

Tōna here rahi i te mau tiare
E ta’ata fa’a’apu hoi tōna nā mētua, i au ai o Marie-Claire i te mau tiare.
« I tō’u vai ’āpīra’a, nō te fa’aineine i tā’u fa’atuha’ara’a, ’ua ha’api’i au i te tanu maita’i i te mau tiare. E mea au nā’u te pua ’ōpepe ’e te tiare ’arona. »
I piha ’iho i tōna fare, tē ’atu’atu nei ’oia e rave rahi rā’au tupu : ’auti, tiare ’arona, pua ’ōpepe ’e ’ua rau te huru o te mau rā’au.
« I Tahiti ’ua ho’o mai au i tā’u mau rā’au tanu. I muri iho, ’ua haere au i te pū hi’opo’ara’a fa’a’apu « Cellule phytosanitaire » nō te mea e ’ōpanihia ia fa’aho’i i Ra’iatea i te mau rā’au tanu manumanu. »
« E mea au nā’u te tiare ’arona ’e te pua ’ōpepe nō roara’a o tōna ’ūa’a : hō’ē ’āva’e i roto i te fa’ari’i tanura’a, aore ra hō’ē hepetoma i roto i te fa’ari’i tiare pape. »
’Ua ’ati te ao o te raura’a o te pua ’ōpepe. ’Ua ’ite maita’i o Marie-Claire e fa’ata’a ia rātou mai te hi’o i tō rātou mau rau’ere, i te ’āma’a tiare ’e heiraupua ’atoa.
I roto i tāna ’āua, ’ua tupu te mau mā’a hotu : tapotapo, vī, tāporo, ’ānani papa’ā, ’āvota… Tera ra, e mea rohirohi tera ’ohipa. Nō reira, i te tahi mau taime, e ani atu ra o Marie-Claire hō’ē ta’ata tāmā ’āua.


Te rā’au tupu rapa’au ma’i
I teie tau, ’ua mo’ehia i te rahira’a o te mau rā’au tupu. Tē hia’ai nei ’ōna ia ’ite fa’ahou i te tahi mau rā’au tupu rapa’au ma’i tahito.
« E rā’au tupu rapa’au ma’i te tumu noni, te tumu tuava ’e te tumu tapotapo. Te anuhe ’atoa ïa. Tō’u mana’o, e mea faufa’a roa ia tanu ’e fa’a’ohipa i te mau rā’au tupu ato’a. »
Tē tai’o pinepine nei o Marie-Claire i te puta a Paul Pétard « Plantes utiles de Polynésie ». Tē pe’ape’a nei ’oia nō teie u’i ’āpī nō te mea aita rātou i ’ite te reira, ’e nō te mea aita te mau tupuna i hōro’a mai i tō rātou ’ite.
« E mea faufa’a te itera’a o te rā’au tupu. Tē hōro’a atu nei au i tō’u itera’a i te mau tamari’i. »
’A haere ’e farerei ia Marie-Claire
E nehenehe tātou e farerei ia Marie-Claire i rapae i te mātete nō Uturoa i te mau mahana pae po’ipo’i ato’a, ’e ia te fa’aite’itera’a fa’a’apu i Ra’iatea.
« E mea au nā’u e tāu’aparau e te mau ta’ata tanu tiare. Nā te reira, e fa’aora ’e fa’a’oa’oa ia’u. »


Gaëlle Poyade
Tāparau
©Hoho’a : Gaëlle Poyade nō te mau Femmes de Polynésie
Fa’atere nō te pāpa’ira’a : Yvon Bardes





